Văn hóa Việt trong những mảnh áo tứ thân

Hoa hậu Nguyễn Thị Loan diện áo tứ thân

Áo tứ thân là một trong những trang phục truyền thống của phụ nữ Việt xưa và được xem là tiền thân áo ngũ thân, rồi sau đó là áo dài ngày nay. Chưa ai biết rõ nguồn gốc áo từ bao giờ nhưng những hình ảnh của những chiếc áo gắn liền với văn hóa truyền thống của dân tộc đã trở nên quen thuộc với mỗi người dân Việt Nam.

Áo tứ thân đã có từ bao giờ?

Cho đến nay vẫn chưa biết rõ nguồn gốc chính xác của những chiếc áo tứ thân. Qua một số di sản khảo cổ được tìm thấy, hình ảnh những chiếc áo dài tứ thân với hai tà thướt tha được khắc trên mặt trống đồng Ngọc Lũ từ vài nghìn năm trước.

Có thể nói là những chiếc áo dài tứ thân ấy đã có từ xa xưa. Cũng theo ghi chép trong truyền thuyết, trong cuộc đổi đánh quân xâm lược nhà Hán, hai Bà Trưng – Triệu đã mặc áo giáp vàng với 2 tà. Với sự tôn kính dành cho hai vị nữ anh hùng, phụ nữ Việt xưa tránh mặc áo dài hai tà mà thay vào áo tứ thân. Đó là tích xưa kể lại.

Văn hóa Việt trong những mảnh áo tứ thân

Còn theo lý giải khá khoa học khác, do kĩ thuật dệt xưa còn rất thô sơ, chỉ dệt được những loại vài khổ hẹp với khoảng 40cm, nên để may thành một chiếc áo hoàn chỉnh cần phải ghép bốn mảnh lại với nhau.

Hoặc áo dài giao lãnh (được xem là kiểu áo sơ khai của những tà áo dài Việt ngày nay) xưa kia khi mặc thường để hai thân áo trước giao nhau chứ không buộc đôi lại. Nhưng để thuận tiện khi buôn bán hay làm công việc đồng áng, hai thân phía trước được tách rời ra, buộc lại với nhau và thả trước để tạo nét uyển chuyển, mềm mại, dần theo thời gian chúng được biến hóa thành những chiếc áo tứ thân.

Màu sắc, cách may hay nhuộm màu đậm chất Việt

Về cơ bản, áo có phần lưng áo với hai mảnh vải cùng sắc màu ghép lại với nhau, phía trước hai thân lại được tách rời và buộc với nhau khi mặc, thả trước bụng. Phía trên phần ngực được để hở, không gài hết để những chiếc yếm thắm ẩn hiện bên trong đẹp mắt.

Áo dài gần chấm gót và đi đôi với chiếc quần lĩnh đen cùng thắt lưng bằng lụa màu. Áo phải kèm yếm thắm, khăn mỏ quạ cùng nón quai thao. Những hình ảnh mà ngày nay chúng ta có thể thấy ở vùng đất quan họ Kinh Bắc.

Áo tứ thân và khăn mỏ quạ, hình ảnh không thể thiếu của người con gái Việt phong kiến
Áo tứ thân và khăn mỏ quạ, hình ảnh không thể thiếu của người con gái Việt phong kiến

Màu sắc của áo từ ban sơ đều rất tự nhiên được nhuộm từ các loại củ nâu, lá bàng được giã nhỏ, nhuyễn, bùn non dẻo dưới ao. Đó cũng là yếu tố góp phần tạo nên bộ trang phục đơn giản, tinh tế, kín đáo và cũng rất đậm chất quê Việt.

Sự biến hóa của những chiếc áo tứ thân theo thời gian

Sau một khoảng thời gian với bao trau chuốt và biến đổi, đến khoảng giữa thế kỉ 17-18, những mảnh áo dài tứ thân được biến tấu thành áo ngũ thân để nâng bậc đẳng cấp, thêm phần sang trọng. Áo dài tứ thân cũng được khai thác với chất liệu mới, màu sắc, có thể là đổi vạt, đổi vai đều được thiết kế công phu. Nhưng tựu chung vẫn tôn lên nét đẹp truyền thống, nét giản dị và vẻ đẹp của sự hài hòa.

Hình ảnh áo tứ thân được cải biên trong bộ phim điện ảnh Tấm Cám
Hình ảnh áo tứ thân được cải biên trong bộ phim điện ảnh Tấm Cám

Rồi trải qua bao sự giao thoa văn hóa cùng thăng trầm lịch sử hay sự thay đổi trong cách ăn mặc của phụ nữ Việt, những mảnh áo tứ thân bị quên bẵng đi để thay thế những bộ trang phục hợp thời nay hơn.

Văn hóa Việt trong những mảnh áo tứ thân

Ngày nay, những chiếc áo dài tứ thân không được sử dụng rộng rãi trong đời sống nhưng vẫn hiện diện trong các lễ hội, trên sân khấu hay các cuộc giao lưu nghệ thuật truyền thống trong nước hay quốc tế.

Ngoài ra, những chiếc áo dài tứ thân vẫn đi vào ngành thời trang với những mẫu thiết kế cách tân, cường điệu và đôi khi táo bạo để được trình diễn trên những đấu trường thời trang quốc tế hay được sử dụng như một phục trang truyền thống trong các cuộc thi nhan sắc lớn.

Dù thế nào đi chăng nữa thì những chiếc áo tứ thân vẫn luôn rất đậm nét truyền thống Việt, không bị lu mờ trong văn hóa Việt Nam và vẫn sẽ mãi trường tồn về sau.